Het Koningsduin

Kunst & Koningsduin wordt gehouden in het Noordhollands Duinreservaat om en nabij de oude duinvallei Vogelwater. Een deel van het gebied dat u vandaag bezoekt was onderdeel van het oude Landgoed Bakkum. Op voordracht van onze toenmalige koning Willem I werd in 1829 een 1000 hectare groot landgoed aangelegd wat een rendabele landbouwonderneming moest worden. Naar het plan van de heer Gevers van Endegeest moest het duin omgetoverd worden tot een volwaardig landgoed met een landhuis, boerderijen met akkers er omheen, wegen en vaarten en bossen voor houtkap en de jacht. Een waar Koningsduin!

De “bouwerij”, ofwel akkerbouw, op het landgoed stond volledig in het teken van de “weierei”, wat we nu veeteelt zouden noemen. Oude boerderijen, gegraven vaarten, bosaanleg en vooral de sprekende oude veldnamen als Melkvlakweg, Van Wiedlaan, Rendorpweg en Herderslaan zijn voorbeelden die ons aan het oude Koningsduin doen herinneren.

Tijdens uw wandeling komt u twee in oude glorie herstelde duinboerderijen tegen die in vervlogen jaren deel uitmaakten van de vele ontginningen die duinen rijk waren. Als eerste ziet u de oude boerderij Zeeveld, die tot één van de zeven boerderijen die het koningsduin rijk was behoorde. Het prachtige Berwout, gebouwd in 1870, was onderdeel van een ontginning uit 1862. Het ligt aan de rand van de vallei Vogelwater en kijkt uit op het huidige Doornvlak.

In de oude vallei Vogelwater heeft het PWN twee natuurherstelprojecten gedaan; De Wei van Brasser en Het Doornvlak. Hier tussen ligt de Scheilaan, de gemeentegrens van Castricum en Bergen. Om de oude naam Vogelwater weer glans te geven, heeft het PWN de voormalige koninklijke duinakkers weer omgetoverd tot natte duinvalleien. Na verloop van tijd zal de oorspronkelijke flora en fauna in al zijn pracht ook hier weer terug keren. Nu er door diverse oorzaken  minder konijnen voorkomen in de duinen zorgen schotse hooglanders en exmoor pony’s voor begrazing van onder andere het Vogelwater.

De naald- en loofhoutbossen die u tijdens uw wandeling tegenkomt zijn geen natuurlijke bossen. De meeste bossen zijn in de jaren dertig van de vorige eeuw aangeplant toen er grote werkeloosheid was onder de bevolking. Mensen moesten voor extra geld werken aan projecten van de overheid. Om de duizenden jonge boompjes die werden geplant een kans te geven, moest eerst zwaar lichamelijk graaf- en spitwerk worden gedaan. Naast oostenrijkse- en corsicaanse dennen werden er voornamelijk zomereiken op de oude akkers van de ontginningen aangeplant.

Tussen de verschillende bossen ligt een onaangeroerd stuk open duin dat natuurlijk is gevormd door lage duintjes, ook wel nollen genoemd. Zo moet u het oude duinlandschap voorstellen voordat duinontginningen en bosaanplant het beeld van de duinen veranderde. Op het door de eeuwen heen ontkalkte oude Melkvlak vindt u nu zelfs heidestruiken. Dit is een plant die in de kalkarme duinen ten noorden van Egmond aan Zee algemeen voorkomt, maar op deze plek juist zeldzaam is.